Dış Ticaret Açığı ve Cari Açık Nedir?

Bu yazımızda, televizyon ve gazetelerde dış ticaret ile ilgili haberlerde sık sık duyduğumuz terimlerin başında gelen dış ticaret açığı ile cari açık kavramı üzerinde duracağız.

Örneğin, "Cari açık fren tutmuyor. 2010 yılında cari açık yüzde 247.1 arttı. 12 aylık açık 48 milyar 557 milyon dolara çıktı." veya "Merkez Bankası'nın temmuz ayı birinci dönem beklenti anketine göre, 2011 yıl sonu cari açık beklentisi, 66 milyar 547 milyon dolara yükseldi." gibi haber başlıklarıyla sık sık karşımıza çıkan cari açık kavramı nedir? diye soralım ve yazımıza başlayalım.


Bir ülkenin dış dünya ile ekonomik ilişkileri ödemeler dengesi adı verilen bir bilançoda izlenir. Bu bilanço ülkenin dış dünyadan kazandığı döviz gelirlerinin ve dış dünyada yaptığı döviz giderlerinin, dönem içinde ne kadar döviz açığı ya da döviz fazlası verdiğini ve eğer varsa bu açığı nasıl finanse ettiğini ortaya koyar.

Ödemeler dengesi;

• cari islemler hesabı, 
• sermaye hesabı, 
• rezerv hesabı 
• net hata noksan hesabından olusur.

Cari islemler hesabı açık verdiğinde ülke, yurt dışından gelen paradan daha fazlasını, yurt dışına göndermiş demektir. Dolayısıyla yaratılan açık, dışarıdan borçlanarak veya yurtiçi varlıkların satılması suretiyle kapanır. Bunun tersi durumda da, yani cari işlemler hesabı fazla verdiğinde, yurt içi yerleşiklerce yurt dısına sermaye transferi gerçekleştirilir. Cari işlemler hesabı da kendi içinde dört alt gruptan oluşur.

• Mal dengesi : ihracat-ithalat arasındaki farktır.
• Hizmetler dengesi : nakliye, sigorta, turizm gelirleri ile bu kalemlerin giderleri arasındaki farktır.
• Yatırım gelirleri dengesi : yurtdışı doğrudan yatırım gelirleri,vs... ile bu kalemlerin giderleri arasındaki farktır.
• Cari transferler dengesi : Yurtdışı işçi döviz girdileri ile çıktıları arasındaki farktır.

Dış Ticaret açığı denildiğinde ise sadece ihracat ile ithalat arasındaki fark anlaşılmalıdır. Dolayısı ile dış ticaret açığı denildiğinde cari açığın yalnızca bir alt bölümü olan mal dengesi anlaşılmalıdır. Cari açık ise dış ticaret dengesine ek olarak, hizmetler dengesi, yatırım gelirleri dengesi ile cari transferler dengesini de içine alan daha kapsamlı bir terimdir.